23 sep 2025 sep 2025

Verminderde zwaartekracht, laag vetgehalte

2025-11-26T14:38:15+01:00

Lesmateriaal: Verminderde zwaartekracht, Laag vetgehalte

Ontdek het vetgehalte van een maaltijd en stel een evenwichtige maaltijd samen aan de hand van de informatie over het vetgehalte.

Nu astronauten naar de maan, Mars en verder reizen, wordt de behoefte aan uitgebalanceerde maaltijden nog belangrijker voor ruimtemissies. De hoeveelheid vet in voedsel dat voor ruimtevluchten wordt verpakt, wordt door onderzoekers geanalyseerd voordat het voedsel de ruimte in wordt gestuurd. Het vetgehalte van voedsel wordt vóór consumptie gecontroleerd door diëtisten en voedingswetenschappers.
In dit onderzoek zullen de teams het vetgehalte van een maaltijd ontdekken en een evenwichtige maaltijd samenstellen door de informatie over het vetgehalte van voedsel toe te passen. Zij zullen ook het menu van een astronaut observeren en bepalen of deze een evenwichtige voeding gebruikt.

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Wetenschap en techniek

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Snelle feiten 📖

Onderwerp: Relatie tussen organismen en tussen organismen en omgevingsfactoren in een biotoop, Energiebronnen en voedingsstoffen; Systematische en methodische benadering van wetenschappelijke en technologische problemen, Onderzoekende houding
Lestijd: 45 min x 3
Benodigde materialen: labels met voedingsinformatie voor wit-, mais- en volkorenbrood; computer met internet; schildersplakband;  gekleurde stroken papier;  voedsel of voedselverpakkingen uit de zes voedselgroepen; LCD-projector of overheadprojector;  een leeg vel papier

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Verminderde zwaartekracht, laag vetgehalte2025-11-26T14:38:15+01:00
23 sep 2025 sep 2025

Hydratatiestation

2025-11-26T14:38:25+01:00

Lesmateriaal: Hydratatiestation

Ontdek het belang van hydratatie en herken de tekenen van uitdroging.

Aangezien ons lichaam voor 50 tot 70% uit water bestaat, is het essentieel om voldoende te drinken om ons lichaam gezond te houden. Water speelt een belangrijke rol in de topprestaties van ons lichaam doordat het voedingsstoffen levert aan onze cellen, spieren, gewrichten, hersenen, huid en nieren. Water regelt ook onze lichaamstemperatuur en helpt ons hart goed te functioneren.
Ruimtevaarders moeten hun vochthuishouding op peil houden terwijl ze in de ruimte zijn. Terwijl astronauten hun taken tijdens een verkenningsmissie uitvoeren, binnen of buiten het ruimteverkenningsvoertuig, hebben astronauten voldoende hydratatie nodig om in goede gezondheid te blijven.
In dit onderzoek zullen teams onderzoeken hoe belangrijk het is om gehydrateerd te blijven, hier op aarde en in de ruimte. Ze zullen ook leren de tekenen van uitdroging te herkennen.

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Wetenschap en techniek

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Snelle feiten 📖

Onderwerp: Hydratatieniveaus onderzoeken door gesimuleerde urine te maken en te analyseren; hydratatie onderzoeken en een visueel web maken over
hydratatie en het menselijk lichaam; gesimuleerde urinemonsters onderzoeken om te bepalen hoe urine eruit ziet tijdens verschillende hydratatieniveaus;
en leren hoe belangrijk het voor de astronauten is om veel te drinken terwijl zij in de ruimte zijn om gehydrateerd te blijven als ze naar de aarde terugkeren.
Lestijd: 45 min x 2
Benodigde materialen: Kartonnen plaat of kaartpapier, Markeerstiften of kleurpotloden, LCD projector of overheadprojector, Permanente markeerstiften, Computer met toegang tot het internet, Halsdoeken, Vloeibaar kleurmiddel voor voedsel, Doorzichtige plastic bekers, Tandenstokers, Water, Afplakband, Oogbescherming, Meetcilinders, Systeemkaarten (indien gewenst)

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Hydratatiestation2025-11-26T14:38:25+01:00
23 sep 2025 sep 2025

Ruimterommel

2025-11-26T14:38:32+01:00

Lesmateriaal: Ruimterommel

Net als de astronauten die soms moeten uitwijken voor ruimterommel, word jij je bewust van de vervuiling in de ruimte door toedoen van mensen en bedenk jij een oplossing voor dit groeiende probleem.

Teamleden worden zich bewust van vervuiling in de ruimte door menselijk toedoen. Jarenlang lanceren van nieuwe satellieten zonder het opruimen van niet langer bruikbare satellieten is grotendeels verantwoordelijk voor deze vervuiling. In eerste instantie wordt bewustwording gecree erd, daarna worden deelnemers gestimuleerd om zelf (creatieve) oplossingen te bedenken voor dit groeiende probleem.

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Wetenschap en techniek, duurzaamheid, samenwerking

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Snelle feiten 📖

Onderwerp: STEM
Leeftijd: 9-12 jaar
Lestijd: 90 minuten
Locatie: klaslokaal

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Ruimterommel2025-11-26T14:38:32+01:00
17 sep 2025 sep 2025

Lespakket Klimaat op school – op onderzoek in de bodem

2025-11-26T14:58:01+01:00

Lesmateriaal: Lespakket Klimaat op school – op onderzoek in de bodem

CurieuzeNeuzen kreeg eerder al heel wat aandacht: zijn buisjes voor stikstofdioxidemeting werden in 2018 over heel Vlaanderen opgehangen en de resultaten van luchtkwaliteit gretig gedeeld. In 2021 kwam Universiteit Antwerpen met een nieuw CurieuzeNeuzen project. Ditmaal werd er gekeken naar klimaatomstandigheden in en nabij de bodem: klimaatverandering maakt de zomers in Vlaanderen in het algemeen warmer en droger. Ook komt er steeds vaker extreem weer, zoals hevige regenval, voor. Onze kennis van droogtestress en wateropvangcapaciteit in beheerde bodems (tuinen, parken, weides, akkers) is echter beperkt. Voor het project ‘CurieuzeNeuzen in de Tuin’, een initiatief van Universiteit Antwerpen, De Standaard en tal van andere partners, rustten ruim vijfduizend Vlaamse gezinnen, bedrijven en scholen in 2021 (en sommigen ook in 2022) hun tuin uit met een bodemsensor. Deze sensoren geven een grootschalig beeld van de droogtestress en wateropnamecapaciteit in Vlaanderen en leveren belangrijke inzichten op rond weer

Dit lespakket bespreekt niet alleen de impact van toenemende weersextremen op het Vlaamse bodemklimaat, maar verhoogt ook het bewustzijn over de droogtegevoeligheid van onze bodem, waterschaarste en het ‘urban heat effect’ (steden warmen sneller op dan groene landschappen). Leerlingen leren met dit lespakket over het ecosysteem van de bodem en hoe dit beïnvloed wordt door het veranderende klimaat (o.a. droogte, extreem weer, en temperatuurverandering). Het lespakket behandelt zowel klimaatadaptatie als klimaatmitigatie. Dit lespakket kan gegeven worden in de vorm van aparte lesuren, meerdere lesuren achter elkaar of als een projectdag. Het lespakket is vakoverschrijdend. Voor een vlot verloop van klimaatonderwijs sta je er als leerkracht beter niet alleen voor.

✔️ Niveau: Secundair onderwijs

✔️ Vakken: LO, leren leren, wiskunde, aardrijkskunde, natuurwetenschappen, Nederlands,

✔️ Partners: KlimaatLINK, U-Antwerpen, CurieuzeNeuzen

Inhoud van de bundel 📖

Praktisch – overzicht

DEEL 1

  • Presentaties – DEEL 1
  • Werkbladen – DEEL 1
  • Bijlages – DEEL 1
  • Documenten Uitbreiding – DEEL 1

DEEL 2

  • Werkbladen – DEEL 2
  • Bijlages – DEEL 2

DEEL 3

  • Presentaties – DEEL 3
  • Bijlages – DEEL 3
  • Werkbladen – DEEL 3

DEEL 4

  • Bijlages – DEEL 4
  • Werkbladen – DEEL 4

DEEL 5

  • Presentaties – DEEL 5
  • Werkbladen – DEEL 5
  • Bijlages – DEEL 5
  • Documenten Uitbreiding – DEEL 5

DEEL 6

  • Bijlages – DEEL 6
  • Presentaties – DEEL 6
  • Werkbladen – DEEL 6

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Minimumdoelen 🎯

nog niet beschikbaar

Lespakket Klimaat op school – op onderzoek in de bodem2025-11-26T14:58:01+01:00
17 sep 2025 sep 2025

Oplossingen voor de klimaatproblematiek

2025-11-26T14:58:08+01:00

Lesmateriaal: Oplossingen voor de klimaatproblematiek

Er wordt veel gezegd en geschreven over klimaatverandering. Iedereen lijkt een mening te hebben over ‘of’ en ‘hoe’ we klimaatverandering aanpakken. De meningen verschillen vaak tussen politieke partijen, culturele gemeenschappen en leeftijdsgroepen. Bovendien wordt er veel nonsens over geschreven en gezegd. Het is nochtans belangrijk dat we allemaal weten hoe het klimaat ervoor staat, en wat we kunnen doen om klimaatverandering tegen te houden. Het is belangrijk dat leerlingen bij het behalen van hun diploma secundair onderwijs weten welke uitdagingen ze tijdens hun privé- en werkleven moeten aangaan om een van de grootste problemen in de geschiedenis van de mensheid op te lossen.

Dit lespakket behandelt de oplossingen voor de klimaatproblematiek. Het bespreekt de uitdagingen, moeilijkheden en extra voordelen die de oplossingen met zich meebrengen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen ‘klimaatoplossingen door afname van de broeikasgasuitstoot’ en ‘klimaatoplossingen door het herstellen, ondersteunen en aanvullen van (natuurlijke) koolstofopslag’. Bovendien wordt dieper ingegaan op de hele systeemverandering die moet gebeuren om dit waar te maken, en hoe dit positief is voor de toekomst van onze maatschappij. Dit lespakket is een dynamisch lespakket dat updates krijgt wanneer nieuwe inzichten, technologieën … dit vereisen. Het kan vakoverschrijdend uitgerold worden; vooral tijdens taalvakken, godsdienst of zedenleer, en natuurwetenschapsvakken zoals biologie, chemie, fysica of aardrijkskunde.

✔️ Niveau: Secundair onderwijs

✔️ Vakken: Burgerschap, duurzaamheid, leercompetenties, Digitale competenties, Wiskunde – natuurwetenschappen – technologie – STEM, aardwetenschappen

✔️ Partners: KlimaatLINK, U-Antwerpen

Inhoud van de bundel 📖

Praktisch – overzicht

Deel 1

  • Bijlages
  • Presentaties
  • Werkbladen

Deel 2

Deel 3

  • Presentaties
  • Werkbladen
  • Bijlages

Deel 4

  • Bijlages
  • Presentaties
  • Werkbladen

Deel 5

  • Bijlages
  • Werkbladen

Invulbladen en presentaties bij uitbreiding

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Minimumdoelen 🎯

nog niet beschikbaar

Oplossingen voor de klimaatproblematiek2025-11-26T14:58:08+01:00
12 sep 2025 sep 2025

Land in gevaar

2025-11-26T15:00:24+01:00

Lesmateriaal: Land in gevaar

De vooruitzichten voor het bestaan op kleine eilanden

In deze reeks activiteiten leren leerlingen over de oorzaken en mogelijke gevolgen van de stijging van de zeespiegel, terwijl ze tegelijkertijd wetenschappelijke basisvaardigheden ontwikkelen.

De eerste activiteit introduceert de context door na te denken over de mogelijke toekomst van het eiland Kiribati en is gekoppeld aan een oefening om instructieve schrijfvaardigheid te ontwikkelen.

Praktische activiteiten over twee van de belangrijkste factoren die bijdragen tot de stijging van het zeespiegel bieden de gelegenheid om te bespreken hoe modellen in de wetenschap worden gebruikt.

In de laatste activiteit gebruiken de leerlingen echte satellietgegevens om de temperatuur van het zeeoppervlak, veranderingen in de gemiddelde zeespiegel en de relatie daartussen te onderzoeken.

✔️ Niveau: Basisonderwijs

✔️ Vakken: Aardrijkskunde, ICT, Wetenschap en Techniek, Wiskunde, Nederlands

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Inhoud van de bundel 📖

Overzicht
Samenvatting van de activiteiten
Climate from Space
Klimaat en zeespiegel: achtergrondinformatie

Activiteit 1: Land in gevaar
Activiteit 2: Het smelten van ijs
Activiteit 3: het opwarmen van water
Activiteit 4: Warme en koude zeeën

Leerlingen werkblad 1
Leerlingen werkblad 2
Leerlingen werkblad 3
Leerlingen werkblad 4

Informatieblad 1

Links

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Land in gevaar2025-11-26T15:00:24+01:00
12 sep 2025 sep 2025

Is ozon goed of slecht?

2025-11-26T15:00:30+01:00

Lesmateriaal: Is ozon goed of slecht?

De ontdekking van het in de ozonlaag van Antarctica

In deze reeks activiteiten leren de leerlingen over ozon en de effecten – goede en slechte – die het heeft op het leven op aarde. De eerste activiteit geeft een overzicht van deze effecten, schetst hoe ozon wordt gemeten en introduceert het verhaal van het gat in de ozonlaag van Antarctica. Er is een praktische activiteit waarbij de effectiviteit van zonnebrandcrème wordt onderzocht. In de laatste activiteit gebruiken de leerlingen echte satellietgegevens om na te gaan hoe de ozonconcentratie de afgelopen decennia over de hele wereld is veranderd.

✔️ Niveau: Basisonderwijs

✔️ Vakken: Aardrijkskunde, ICT, Wetenschap en Techniek, Wiskunde, Nederlands

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Inhoud van de bundel 📖

Overzicht
Samenvatting van de activiteiten
Climate from Space
Ozon in de atmosfeer: achtergrondinformatie

Activiteit 1: Waarom is ozon belangrijk?
Activiteit 2: Hoe goed is mijn zonnebrandcrème?
Activiteit 3: Het gat in de ozonlaag

Leerlingen werkblad 1
Leerlingen werkblad 2
Leerlingen werkblad 3

Informatieblad 1
Informatieblad 2

Links

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Is ozon goed of slecht?2025-11-26T15:00:30+01:00
12 sep 2025 sep 2025

De waterkringloop

2025-11-26T15:00:37+01:00

Lesmateriaal: De waterkringloop

In deze reeks activiteiten zullen de leerlingen leren over de waterkringloop en in het bijzonder hoe water in de bodem bijdraagt aan de kringloop en reageert op veranderingen daarin. De eerste activiteit maakt gebruik van het verhaal van een sneeuwvlok om de waterkringloop te illustreren. Een reeks praktische activiteiten stelt de leerlingen in staat de processen van verdamping en condensatie van vrij water en water in de bodem nader te bekijken. In de laatste activiteit gebruiken de leerlingen echte satellietgegevens om de veranderingen in bodemvocht over de hele wereld in de afgelopen jaren te onderzoeken.

✔️ Niveau: Basisonderwijs

✔️ Vakken: Aardrijkskunde, ICT, Wetenschap en Techniek, Wiskunde

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Inhoud van de bundel 📖

Overzicht
Samenvatting van de activiteiten
Climate from Space
Klimaat en de waterkringloop: achtergrondinformatie

Activiteit 1: De waterkringloop vandaag en morgen
Activiteit 2: Onderzoek naar verdamping
Activiteit 3: Het onderzoeken van condensatie
Activiteit 4: Planten, bodem en de waterkringloop
Activiteit 5: Water in de bodem
Activiteit 6: Meten van water in de bodem vanuit de ruimte

Leerlingen werkblad 1
Leerlingen werkblad 2
Leerlingen werkblad 3
Leerlingen werkblad 4
Leerlingen werkblad 5
Leerlingen werkblad 6

Informatieblad 1

Links

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

De waterkringloop2025-11-26T15:00:37+01:00
12 sep 2025 sep 2025

Snelwegen van de oceaan

2025-11-26T15:01:04+01:00

Lesmateriaal: Snelwegen van de oceaan

Zeestromingen en het verband met klimaat

In deze reeks activiteiten zullen de leerlingen een multimedia module gebruiken om te leren over zeestromingen, de snelwegen van de oceanen, en hoe ze belangrijk zijn om het plaatselijke klimaat te begrijpen. Met behulp van een praktische activiteit zullen ze onderzoeken wat de oorzaak is van oceaanstromingen. Ze zullen ook satellietbeelden gebruiken om de temperatuur van het zeeoppervlak te analyseren en begrijpen waarom satellietwaarnemingen nuttig zijn voor het monitoren van zeestromingen.

✔️ Niveau: Secundair onderwijs

✔️ Vakken: Aardwetenschappen, STEM, digitale competenties, duurzaamheid, leercompetenties, ruimtelijk bewustzijn, sociaal-relationele competenties, chemie, fysica, wiskunde,…

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Inhoud van de bundel 📖

Info over het lespakket
Eindtermen
Activiteitenoverzicht

Inleiding
Achtergrond

Activiteit 1: Oceanen in beweging
Activiteit 2: Hoe kan water zinken?
Activiteit 3: Voel de hitte

Werkblad leerlingen
Links

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Snelwegen van de oceaan2025-11-26T15:01:04+01:00
30 jun 2025 jun 2025

Filteren van ‘maanijskernen’ om water te winnen

2025-11-26T15:05:35+01:00

Lesmateriaal: Filteren van ‘maanijskernen’ om water te winnen

Water op de Maan

In dit hulpmiddel zullen de leerlingen een dag lang bijhouden hoeveel water ze ongeveer gebruiken voor verschillende activiteiten. Dit wordt gevolgd door een experimentele activiteit in de klas, waarbij ze vooraf bereide “maanijskernen” gebruiken en deze filteren om water te krijgen. Ze zullen de resultaten van de eerste en tweede activiteit gebruiken om te berekenen hoeveel maanijs ze zouden moeten opgraven of boren om genoeg water voor één dag te hebben. De bron suggereert discussies over watergebruik en recycling, zowel op aarde als in de ruimte.

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Mens en maatschappij (Ruimte), Wetenschap en techniek (Natuur, Techniek), Wiskunde (Meten)

✔️ Partners: ESERO Belgium, ESA Education

Inhoud van de bundel 📖

Info lesbundel

Samenvatting van de activiteiten

Activiteit 1: Hoeveel water gebruik je elke dag?

Activiteit 2: Vuil ijs naar schoon water

Activiteit 3: Waterbehoud op de aarde en de maan

Conclusie

Leerlingenwerkblad

Links

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

Filteren van ‘maanijskernen’ om water te winnen2025-11-26T15:05:35+01:00
Go to Top