De geboorte van ESERO

In de jaren 2000 merkte de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) een zorgwekkende trend: de interesse voor wetenschap, technologie, engineering en wiskunde (STEM) nam af. Bedrijven zagen het aantal geschoolde werknemers in deze sectoren dalen. Omdat ruimtevaart een inspirerend thema is voor alle leeftijden, besloot ESA om hier iets aan te doen. ESA Education kreeg de opdracht om lesmateriaal en STEM-projecten aan te bieden aan scholen in heel Europa, met als doel jongeren te enthousiasmeren voor STEM – en dat allemaal in het jasje van ruimtevaart.

Maar Europa is divers: elk land heeft zijn eigen taal, politiek en schoolsysteem. Hoe kon ESA ervoor zorgen dat het lesmateriaal aansloot bij de behoeften van elk land? Het antwoord: de ESERO-bureaus. ESERO staat voor European Space Education Resource Office. Deze bureaus vormen een brug tussen de educatieve materialen van ESA en de specifieke noden van elk land.

De missie van ESERO

Het hoofddoel van ESERO is duidelijk: jongeren motiveren om te kiezen voor STEM-richtingen, met ruimtevaart als inspirerend thema. Dit doen ze door nauw samen te werken met educatieve instanties, ruimtevaartbedrijven en vooral: leerkrachten. ESERO luistert naar de behoeften van leerkrachten en betrekt hen actief bij het ontwikkelen van nieuw lesmateriaal. Zo brengen ze STEM dichter bij het onderwijs, via projecten, lesmateriaal, vormingen en evenementen.

ESERO in België

België mag trots zijn op zijn rol in het ESERO-verhaal. Na ESERO Netherlands (2006) werd ESERO Belgium als tweede ESERO-bureau ter wereld gelanceerd op 27 april 2007. Het bureau vond zijn thuisbasis in het Planetarium van de Koninklijke Sterrenwacht van België in Brussel.  Intussen telt Europa al 22 landen met een eigen ESERO-bureau.

Een mijlpaal om te vieren

ESERO wordt dit jaar 20 jaar! Een mooie gelegenheid om terug te blikken op hoe ruimtevaart en onderwijs dichter bij elkaar zijn gebracht. Dankzij ESERO krijgen leerkrachten toegang tot inspirerend lesmateriaal en kunnen jongeren kennis maken met de wonderen van wetenschap en technologie. Een mooi voorbeeld van hoe samenwerking en innovatie het onderwijs kunnen verrijken.

Interesse in meer?

We hebben de archieven van ESA doorgenomen en er volgende artikels uitgehaald.

• European Space Education Resource Office
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/European_Space_Education_Resource_Office
• Space Education Resource Office to open in Belgium and Spain (2007)
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/Space_Education_resource_offices_to_open_in_Belgium_and_Spain
• ESA wil met ESERO Dichter bij onderwijs staan (2007)
  https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Belgium_-_Nederlands/ESA_wil_met_ESERO_dichter_bij_onderwijs_staan
• ESERO Belgium signs agreement with Ministry of German-speaking community and Autonome Hochschule Eupen (2018)
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/ESERO_Belgium_signs_agreement_with_Ministry_of_German-speaking_community_and_Autonome_Hochschule_Eupen
• Space Marries Education in the German-Speaking Schools of Belgium (2013)
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/Space_Marries_Education_in_the_German-Speaking_Schools_of_Belgium
• Prestigious “Sciences at School” label introduced in Belgium (2013)
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/Prestigious_Sciences_at_School_label_introduced_in_Belgium
• Belgian schools are awarded for the second time ‘Sciences at School’ label (2016)
  https://www.esa.int/Education/Teachers_Corner/Belgian_schools_are_awarded_for_the_second_time_Sciences_at_School_label
• Vacature: ESERO zoekt office managers (2009)
  https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Belgium_-_Nederlands/Vacature_ESERO_zoekt_i_office_managers_i
• Experience the day of an astronaut
  https://www.esa.int/Education/Experience_the_day_of_an_astronaut
• Space ideal flagship to encourage youngsters to opt science and technology (2008)
  https://www.esa.int/About_Us/Corporate_news/Space_ideal_flagship_to_encourage_youngsters_to_opt_science_and_technology
• Vlieg met je klas naar de rand van de ruimte!
  https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Belgium_-_Nederlands/Vlieg_met_je_klas_naar_de_rand_van_de_ruimte2 (2013)
• Ondersteuning aan onderwijs op school – ESA’s nieuwe aanbesteding voor de implementatie van ESERO in België (2020)
  https://www.esa.int/Space_in_Member_States/Belgium_-_Nederlands/Ondersteuning_aan_onderwijs_op_school_ESA_s_nieuwe_aanbesteding_voor_de_implementatie_van_ESERO_in_Belgie

Op 14 maart 2026 te Mechelen ging het evenement ‘Coolest Projects’ door.

Tijdens dit evenement konden jongeren tussen 7 en 18 jaar hun STEM’mige uitvindingen delen met het grote publiek.

Hiermee maakten de jonge visionairs kans op coole prijs.

Je hoefde geen uitvinder te zijn om van deze dag mee te genieten. Ook als bezoeker, jong en oud, kon je er terecht. Er werden tal van workshops georganiseerd waaronder ook onze ESERO workshop ‘mBot-Mars’ mede mogelijk gemaakt door onze partners CoderDojo en Digitale Wolven.

Ongeveer 350 bezoekers leefden zich uit, onder meer met het programmeren van onze marsrover om bodemstaaltje te detecteren.

Meer info kan je hier vinden via CoderDojo Belgium.

Vrijdag 27 maart 2026 bracht het Vlaams ESERO team een superleuk bezoek aan GTI Londerzeel. Waarom?  Checken hoe ver het deelnemende team van onze STEM-Challenge “Ruimtevaartmodel” ondertussen gevorderd is met hun project.

Een technisch paradijs

Begeleidende leerkracht Wim nam ons mee naar ‘de U’ – een deel van het gebouw dat helemaal in het teken staat van techniek. In het midden vind je leslokalen, omringd door werkstations in de vorm van een U. Al dat materiaal maakte ons nieuwsgierig om zelf aan de slag te gaan!

De windtunnel in de spotlight

Achterin stonden Simon, Tjenne en Witse, drie laatstejaars, druk bezig met hun windtunnel onder begeleiding van hun leerkracht Gertjan. En wat een passie! Ze legden ons alles uit: welke materialen ze gebruikten, hoe ze alles in elkaar zetten, welke circuits ze legden… Je kon merken dat ze met hart en ziel in hun project zitten.

Benieuwd naar hun werk?

Kijk dan zeker naar onze YouTube-video om te zien hoe hun windtunnel eruitzag tijdens ons bezoek. We kunnen niet wachten om het eindresultaat te zien! Want na afloop zal hun windtunnel in de Genste volkssterrenwacht – het Vlaams ESERO huis – tentoongesteld worden zodat we de aerodynamica van ruimtesondes kunnen demonstreren aan onze bezoekers.

Belpaire gebouw (VLAIO) Brussel, 18 maart 2026 – Voor de leerlingen, leraren en juryleden was het een zeer spannende dag. De inzet? Een plek in de finale en de kans om hun CanSat daadwerkelijk te laten vliegen in een raket.

De teams, zichtbaar zenuwachtig maar vastberaden, betraden het podium in het imposante auditorium. De uitdaging: een presentatie geven in het Engels, waarbij elk teamlid aan het woord moest komen en moest laten zien wat zij of hij had bijgedragen aan het project. De presentaties waren niet alleen een test van technische kennis, maar ook van teamwerk, communicatie en doorzettingsvermogen.

De dag begon met de presentaties van de 14 Brusselse teams, gevolgd door de 14 Waalse teams en tenslotte de 15 Vlaamse teams. De jury, bestaande uit experts en enthousiaste professionals, stelde kritische vragen om te bepalen in hoeverre de teams klaar waren voor de lancering op 24 april.

De Moeilijke Keuzes van de Jury

Na uren van presentaties en vragenrondes moest de jury een zware beslissing nemen. De selectie was als volgt:

• 30 teams (10 Brusselse, 10 Waalse en 10 Vlaamse) mochten door naar de finale. Deze teams krijgen de unieke kans om hun CanSat te laten vliegen in de 15 Italiaanse Sierrafox-raketten op 24 april. Daarnaast strijden ze nog steeds voor de titel van regionale en nationale winnaar.
• 6 teams (2 Brusselse, 2 Waalse en 2 Vlaamse) werden geëlimineerd uit de competitie, maar mogen wel deelnemen aan de testvlucht van BE-Rocket op 22 april als alternatieve lancering.
• 7 teams (2 Brusselse, 2 Waalse en 3 Vlaamse) moesten helaas definitief afscheid nemen van de competitie.

Deze laatste beslissing was hartverscheurend. Er waren teams die uitstekend werk hadden geleverd, maar door de strenge competitie toch naar huis moesten met slecht nieuws. Het was een emotioneel moment voor iedereen, waarbij de jury met veel spijt afscheid nam van de uitgevallen teams.

Voor de 30 teams die door zijn naar de finale, zullen de komende weken hard blijven werken om er zeker van te zijn dat hun CanSat klaar is voor de vlucht. De spanning en opwinding zijn voelbaar, maar ook de trots om zo ver te zijn gekomen.

Wij wensen alle finalisten veel succes! Het belooft een onvergetelijke ervaring te worden, niet alleen voor de teams, maar voor iedereen die betrokken is bij dit inspirerende project.

Bij ESERO Belgium brengen we de ruimtevaart tot leven in de klas. Naast onze populaire lespakketten ‘Op reis naar de ruimte met Fritz’ en ‘Het planetenspel’ lanceren we dit jaar twee nieuwe klasbezoeken in samenwerking met de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien.

Twee nieuwe avonturen

1. ‘Op ontdekking door het zonnestelsel’

Een interactieve reis langs de zon en de gesteenteplaneten, gevolgd door een bezoek aan de historische telescoop. Dit bezoek is gebaseerd op ‘Het planetenspel’.
Interesse? Boek hier voor het schooljaar 2026-2027 via UGent Volkssterrenwacht Armand Pien.

2. ‘Kijk, ik zweef!’

Leerlingen ervaren het leven van een astronaut: van training tot raketlancering en EVA-pakken. Dit bezoek is gebaseerd op de Fritzkoffer en het Mission X-project.
Interesse? Boek hier voor het schooljaar 2026-2027 via UGent Volkssterrenwacht Armand Pien.

Praktisch

De programma’s zijn geschikt voor kinderen uit de derde kleuterklas en eerste graad lager onderwijs. Dit schooljaar zijn ze al 40 keer geboekt!

Boek nu voor het schooljaar 2026-2027 en geef je klas een onvergetelijke ruimtevaartervaring. Meer info: www.armandpien.be

Krokusvakantie, sterrenvakantie! Tien jongeren tussen 12 en 14 jaar doken tijdens de krokusvakantie (16 februari 2026) in de wonderlijke wereld van de sterrenhemel. Bij de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien leerden ze alles over waarnemen – niet uit een boek, maar door zelf te doen en te ervaren. En jij? Je leest hier hoe je zelf aan de slag kunt!

Wanneer spot je de mooiste sterren?

De jongeren ontdekten snel: het perfecte moment bestaat! Het moet donker zijn (dus ’s nachts), zonder storend licht van lampen of de maan. Een open hemel zonder wolken is een must. Maar wist je dat een droge, windstille avond je waarnemingen nog scherper maakt? En dat herfst, winter en lente de beste seizoenen zijn? In de zomer blijft het te lang licht – minder ideaal voor sterrenkijkers.

Hoe werkt die sterrenhemel eigenlijk?

De aarde draait niet alleen rond de zon, maar ook om haar eigen as – en die as wijst naar de Poolster. Alle sterren lijken daarom om die ster te draaien. Handig, want zo kun je makkelijk ‘sterhoppen’! Daarnaast zie je door de jaarlijkse baan van de aarde steeds andere sterrenbeelden. En die bekende ‘dierenriem’? Dat is de weg die de zon en planeten aan de hemel lijken te volgen.

Maandag 2 februari 2026 – Op 2 februari vond de jaarlijkse ICT-Praktijkdag plaats op UCLL Campus Connect in Heverlee, en ook ESERO Belgium was van de partij! De dag bood een rijk programma met keynote speakers, workshops, vormingen en een publieke beurs, met een geweldige sfeer en een indrukwekkend aantal deelnemers. Het centrale thema: hoe ICT het onderwijs kan verrijken, van ICT-beheer op school tot de educatieve toepassingen van software in de klas.

Onze sessie: ruimtevaart in de klas

ESERO Belgium verzorgde één van de 100 workshops, een sessie van 2u20 minuten waarin we leerkrachten uit het lager onderwijs en secundair onderwijs – en zelfs een educatief medewerker van Brightlab – meenamen in de wondere wereld van ruimtevaart en STEM:

1. Wat is ESERO en waarom is ruimtevaart belangrijk?
   We startten met een introductie over ESERO Belgium en de rol van ruimtevaart in onderwijs en wetenschap. Waarom is het belangrijk om jongeren kennis te laten maken met ruimteonderzoek en technologie? En hoe kan dit hen inspireren in STEM-vakken?

2. Aan de slag: Beginnersoefening Astro Pi Mission Zero 
   Het praktische gedeelte gaf deelnemers de kans om hun eerste stappen te zetten met Astro Pi Mission Zero, een project waarbij leerlingen eigen code kunnen schrijven die in de ruimte wordt uitgevoerd. De oefening was interactief en leuk, met veel nieuwsgierige vragen en enthousiaste reacties.

3. Andere STEM-projecten voor lager en secundair onderwijs
   Tot slot bespraken we andere STEM-initiatieven die ESERO aanbiedt voor zowel lager als secundair onderwijs, zodat leerkrachten concrete ideeën mee naar hun klas konden nemen.

Enthousiaste deelnemers

De sessie werd gekenmerkt door een levendige interactie en nieuwsgierigheid. Deelnemers stelden vragen, deelden ideeën en gingen meteen aan de slag met de oefeningen, waardoor de workshop een dynamische en inspirerende leerervaring werd. Het was fantastisch om te zien hoe snel ze de concepten van ruimtevaart en programmeren oppikten en hoe enthousiast ze waren om hun eigen Astro Pi-codes te testen. De energie en betrokkenheid maakten duidelijk dat ruimtevaart en STEM-projecten echte inspiratie kunnen bieden in de klas. Dat wisten wij natuurlijk al, maar het is oh-zo leuk om die passie over te dragen!

Dinsdag 20 januari 2026 – Wist je dat jouw leerlingen écht code naar het Internationaal Ruimtestation (ISS) kunnen sturen? Dat kan met Astro Pi Mission Space Lab, een project waarbij jullie experimenten op de Raspberry Pi’s aan boord van de ISS draaien. Dit schooljaar viert Astro Pi zelfs zijn 10de verjaardag, dat betekent ondertussen 10 jaar waarin jongeren van over de hele wereld hun code de ruimte in stuurden.

Gisteren organiseerden de mensen van ESERO, de Raspberry Pi Foundation en ESA een live webinar om teams te helpen met hun Astro Pi projecten. Ze gaven praktische tips, lieten veel voorbeelden zien en beantwoordden vragen van leerlingen en leerkrachten. Het voelde een beetje alsof je een kijkje achter de schermen nam bij een ruimteproject – super inspirerend!

Van start tot lancering: wat je moet weten

In de webinar leerden de teams hoe ze hun programma’s konden testen en voorkomen dat ze crashten op het ISS. Een van de meest voorkomende problemen is de beroemde “division by zero”. Dit gebeurt wanneer je probeert iets te delen door nul – bijvoorbeeld als je de snelheid van het ISS wil berekenen op basis van twee foto’s, maar die foto’s binnen dezelfde seconde worden genomen. Het programma kan dan helemaal stoppen.

Gelukkig zijn daar slimme oplossingen voor: je kunt in je code een soort back-upplan zetten met “try/except” of je foto’s één seconde laten wachten met een “sleep-commando”. Zo zorg je ervoor dat je programma ook in de ruimte netjes doorloopt. Dit is een mooie kans om te leren over defensief programmeren, iets wat echte programmeurs ook doen.

Een andere tip uit de webinar: test je code altijd goed. Het ISS garandeert dat je programma’s overdag draaien, maar je hebt geen controle over het weer of of de camera over land of water kijkt. Daarom is het slim om je programma ook te laten werken met wolken, zee en minder duidelijke beelden.

De camera en sensoren van Astro Pi

Elke Astro Pi heeft maar één camera. Dat betekent dat je geen twee foto’s tegelijk kan nemen, en dat je in totaal maximaal 42 foto’s mag downloaden. Maar dat is geen probleem: als je je foto’s slim gebruikt en meerdere berekeningen maakt, kan je toch hele nauwkeurige resultaten krijgen.

De sensoren van Astro Pi zijn ook belangrijk. Ze meten bijvoorbeeld temperatuur, druk, licht en rotatie (met een gyroscoop). Een belangrijk punt: de gyroscoop laat zien hoe iets draait of welke kant het op wijst, maar hij meet niet de snelheid van het ISS. Dus verander je Astro Pi’s positie, dan verandert dat niet je berekening van de snelheid.

Daarnaast vertelde het team dat je niet alleen coördinaten mag gebruiken voor je berekeningen. De kern van Mission Space Lab is juist dat je echte hardware gebruikt, zoals camera’s of sensoren. Zo krijg je een echte ervaring van ruimteonderzoek.

Tips om slim te werken in de klas

In de webinar gaven de experts ook tips om het project goed te organiseren. Een handige methode is je klas in twee groepen te verdelen:

1. Het foto- en sensorteam: zij zorgen dat Astro Pi foto’s maakt, sensordata registreert en alles opslaat.

2. Het analyseteam: zij berekenen snelheden, verwerken de gegevens en controleren of alles klopt.

Later kunnen de twee teams hun werk samenvoegen. Zo kun je in korte tijd veel leren en resultaten behalen, zonder dat iemand overweldigd raakt.

Daarnaast is het slim om je code eerst thuis of in de klas te testen met de Astro Pi Replay Tool, die historische beelden van de ISS biedt. Zo kun je zien of je berekeningen kloppen, ook al heb je nog geen echte Astro Pi.

Een leuke extra weetje: dit jaar worden de foto’s gemaakt vanuit de WORF-window van het ISS, waardoor je een volledig zicht op de aarde krijgt. Andere ramen, zoals de Node-windows, geven een cirkelvormig beeld door beschermkappen. Het is super om leerlingen te laten zien dat ruimteonderzoek ook te maken heeft met fysieke beperkingen en keuzes.

Wat je leert met Astro Pi

Door mee te doen aan Mission Space Lab leer je veel meer dan alleen programmeren. Je leert

• omgaan met echte data en onverwachte situaties.
• fouten herkennen en oplossen.
• samenwerken in een team.
• logisch nadenken en experimenten plannen.

En bovenal: je ontdekt hoe het voelt om als echte wetenschapper je eigen experiment naar de ruimte te sturen.

Dinsdag 13  januari 2026 – Afgelopen dinsdagavond mochten we een bijzonder gemotiveerd publiek verwelkomen aan de sterrenwacht: de Vereniging Leraars Aardrijkskunde (VLA). Tijdens hun bezoek volgden de leerkrachten een vorming rond Climate Detectives, gegeven door ESERO Belgium-coördinator Pieter Mestdagh. De interactieve sessie bood niet alleen inspiratie, maar ook concrete handvatten om met klimaat en data-analyse aan de slag te gaan in de klas.

Wat is VLA?

De VLA brengt leerkrachten aardrijkskunde uit heel Vlaanderen samen met als doel kennisdeling, professionalisering en uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden. Door vormingen, lezingen en bezoeken te organiseren, ondersteunt de vereniging leerkrachten in hun dagelijkse lespraktijk en houdt ze hen nauw betrokken bij actuele maatschappelijke en wetenschappelijke thema’s — klimaatverandering is daar een schoolvoorbeeld van. Hun doel en ESERO’s doel liggen dus heel dicht bij elkaar!

Op bezoek in de Sterrenwacht

De vorming vond plaats aan de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien, een plek die elke woensdagavond haar deuren opent voor het grote publiek. Bezoekers kunnen er kennismaken met astronomie en ruimtewetenschappen, maar ook groepsbezoeken op aanvraag behoren tot de mogelijkheden. Daarvan maakte de VLA groep dus graag gebruik. Het maakte deze avond extra bijzonder dat ESERO Belgium hier een vorming mocht geven: een mooie kruisbestuiving tussen ruimte, wetenschap en onderwijs, en vooral een heel fijne ervaring om zo’n geëngageerde groep leerkrachten te mogen ontvangen.

Climate Detectives als Aardrijkskunde-thema

Het project Climate Detectives sluit bovendien naadloos aan bij de lessen aardrijkskunde en de bijhorende leerdoelen. Leerlingen onderzoeken echte klimaatproblemen, analyseren data (zoals satellietbeelden en meetgegevens), formuleren hypotheses en zoeken onderbouwde oplossingen. Zo werken ze aan essentiële vaardigheden zoals kritisch denken, onderzoekscompetenties, systeemdenken en het begrijpen van mens-milieu-interacties — allemaal kerncomponenten binnen het aardrijkskundeonderwijs. Climate Detectives biedt leerkrachten een concreet en activerend kader om complexe klimaatvraagstukken op een wetenschappelijk onderbouwde én leerlinggerichte manier aan te brengen.

Woensdag 7 januari 2026 – ESERO Belgium had het genoegen minister Vanessa Matz te mogen verwelkomen, een mooie gelegenheid om haar kennis te laten maken met onze projecten.

© Clotilde Billiette

Een verrijkende ontmoeting

ESERO Belgium mocht onlangs minister Vanessa Matz verwelkomen voor een inspirerend bezoek rond haar missies en acties ter ondersteuning van het wetenschapsonderwijs. Tijdens deze ontmoeting kreeg de minister een helder overzicht van de structuur van het ESERO-project, de vele activiteiten die dagelijks in het veld worden georganiseerd en de belangrijkste uitdagingen waarmee jongeren vandaag geconfronteerd worden bij het leren van wetenschappen en STEM-vakken.

Ook de Space Ambassadors waren actief betrokken bij het gesprek. Zij deelden hun ervaringen uit de klaspraktijk en toonden aan hoe de initiatieven van ESERO Belgium een tastbare impact hebben op zowel leerkrachten als leerlingen.

Het bezoek vond plaats in aanwezigheid van vertegenwoordigers van Belspo en van Hugo Marée, hoofd van het ESA Education Office. Samen onderstreepten zij het belang van een sterke nationale en Europese samenwerking om het wetenschapsonderwijs blijvend te versterken.

We kijken erop terug als een bijzonder fijne en inspirerende ontmoeting en hopen dat we minister Matz hebben kunnen enthousiasmeren voor het ESERO-programma.

© Clotilde Billiette