8 jul 2024 jul 2024

Op schoolreis naar de maan

2025-12-15T14:45:13+01:00

Lesmateriaal: Op schoolreis naar de maan 🚀

Een lessenreeks om te leren over ruimtereizen, de Aarde, de Maan, Mars, en de ruimte.
Leraren van lager onderwijs hebben de opdracht om hun leerlingen te onderwijzen over de Aarde, de Maan, de Zon en het Zonnestelsel. Dit is zeker niet eenvoudig, vooral omdat in de lerarenopleiding slechts een beperkte wetenschappelijke achtergrond wordt meegegeven aan de studenten.
Deze cursus voor lager onderwijs introduceert enkele basisbegrippen en –principes over de Aarde, de Maan, en Mars in een wetenschappelijk correcte, maar zeer toegankelijke manier. We noemen dit lesmateriaal ook wel de Raketles. De volgende kenmerken maken de cursus gebruiksvriendelijk:

  • De lesonderwerpen zijn opgenomen in de context van een reis naar de Maan. Dit wordt zeer actueel, want de Maan is een bestemming voor bemande ruimtereizen in de jaren 2020-2030. Bij sommige onderwerpen komt Mars erbij als extra toekomstige bestemming.
  • De achtergrondinformatie en de klasoefeningen zijn rijk geïllustreerd met afbeeldingen.
  • De meeste onderwerpen worden verrijkt met een activerende werkvorm: klasexperimenten of klasoefeningen, mini-onderzoek.
  • Als je maanreizen in je klas gebracht hebt, dan zijn je leerlingen klaar om hun eigen maanbasis te ontwerpen: doe mee aan het ESA project Moon Camp.
  • Als je leerlingen na deze lessenreeks beginnen dromen van een beroep als astronaut, kan je ze meteen ook een astronautentraining in de klas aanbieden door deel te nemen aan et ESA project Mission X.

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Wetenschappen en Techniek (Natuur, techniek), wiskunde, sociale vaardigheden (samenwerking)

✔️ Partners: UGent Volkssterrenwacht Armand Pien, ESERO België, ESERO Nederland, Astropolis Oostende

✔️ Editie: eerste editie 2018, tweede editie 2019, derde editie 2021

Waarom willen we naar de maan?

Als leraar krijg je dikwijls deze vraag als je les geeft over dit onderwerp. We helpen je met een kort en duidelijk overzicht van enkele goede redenen waarom mensen willen reizen naar de ruimte.

Inhoud van de bundel 📖

1) Over deze cursus

  • Doel
  • Kosteloze ondersteuning voor het onderwijs
  • Waarom Maanreizen in onderwijs?

2) Reizen in de ruimte

  • Wat is er mogelijk vandaag?
  • Waarom willen we in de ruimte reizen en leven?

1) Planeten en Manen

  • Inleiding
  • Wat zijn planeten?
  • De planeten van ons Zonnestelsel
    Klasoefening: een schaalmodel van de planeten
  • Wat zijn manen?

2) Hoe ver is het?

Klasoefening: visualiseer het Aarde-Maan systeem

1) Ontsnappen van de Aarde

    • Hoe valt iets op de aarde?
    • Vallen in het groot
    • Waarvoor dient een raket?

2) Veilig landen

    • Inleiding
    • Uitdaging: organiseer een veilige landing

Nog niet beschikbaar

Nog niet beschikbaar

Nog niet beschikbaar

Nog niet beschikbaar

Downloads – Lesmateriaal 👩‍🏫

DEEL 1 – INLEIDING

  • Over deze lessenreeks
  • Ons thema: ruimtereizen in onze tijd.
  • Over deze lessenreeks.

DEEL 2 – ONS ZONNESTELSEL

  • Wat vind je in het Zonnestelsel?
  • Reizen in de ruimte: hoe ver is het?

DEEL 3 – OPSTIJGEN EN LANDEN

  • Hoe reis je naar de ruimte?
  • Waarvoor dient een raket?
  • Hoe kan je veilig landen?

DEEL 4 – WATER

  • Is er water op de Maan en Mars?
  • Kan water koken zonder op te warmen?
  • Hoe kan je het water op de Maan zuiveren?

DEEL 5 – ATMOSFEER

  • Hoe warm/koud is het op de Maan?
  • Het broeikaseffect
  • Seizoenen op Aarde en Mars
  • Waarvoor dient een ruimtepak?

DEEL 6 – ADEMEN

  • Wat is lucht?
  • Waarom is er zuurstof op Aarde?
  • Zuurstof maken op de Maan

DEEL 7 – ZWAARTEKRACHT

  • Waarom is een astronaut gewichtloos?
  • Wat doet zwaartekracht precies?
  • Je massa/gewicht op andere planeten?

Downloads – afbeeldingen en video’s 📸

Maanbasis
DEEL 1 INLEIDING
bron: ESA

Earthrise 1968
DEEL 1 INLEIDING
bron: NASA

Vereenvoudigd Zonnestelsel
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: Wimedialab

Model van de Zon en de planeten set A
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Model van de Zon en de planeten set B
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

De banen van de manen van Jupiter
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ooljupiterfact.weebly.com

Zo zou het oppervlakte van Europa er kunnen uitzien
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ooljupiterfact.weebly.com

Zo zou het oppervlakte van Io er kunnen uitzien
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ooljupiterfact.weebly.com

Tekening van de grootste manen in het zonnestelsel
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: commons.wikimedia.org

Aarde-Maan-model
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Stappenplan eigen globe maken
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Stappenplan eigen globe maken
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Eenvoudig inkleuren Maan
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Afstanden en groottes op schaal in het zonnestelsel
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

De Aarde, de Maan, en de juiste afstand tussen beide, alles op dezelfde schaal getekend
DEEL 2 ONS ZONNESTELSEL
bron: ESERO BE

Voorblad: Juice Launch
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESA

Opstelling voor verticale en horizontale beweging
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Opstelling gecombineerde valbeweging A
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Opstelling gecombineerde valbeweging B
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Gedachtenexperiment
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Reis naar de Maan
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Reis naar Mars
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Reis naar Mars en terug naar Aarde
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Maak zelf een raket: Losse ballon
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Maak zelf een raket: Ballon aan touw
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Maak zelf een raket: Luchtdrukraket
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Maak zelf een raket: Methanolraket op de grond
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Maak zelf een raket: Methanolraket aan touw
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Remmen bij de Maan
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Zachte landingen op Mars
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Zachte landingen op Aarde
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Zachte landingen op de Maan
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Planten en hun landingen
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Schematisch overzicht van verschillende landingstechnieken
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Voorbeelden zelfgemaakte landingstoestellen
DEEL 3 STIJGEN EN LANDEN
bron: ESERO BE

Voorblad: water op de zuidpool van de Maan
DEEL 4 WATER
bron: NASA

Luchtdrukdemonstratie met krant
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Gedrag van water op het aardoppervlak
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Luchtdruk in een spuitje
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Water in een spuitje
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Gedrag van water op het Maanoppervlak
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Maandag en Maannacht A
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Shackleton Krater: eeuwige duisternis
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Gedrag van water op het Marsoppervlak
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Gedrag van water bij elk mogelijke luchtdruk
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

IJs aan de zuidpool van Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA

Reull Vallis op Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA (Mars Express)

Kali Gandaki rivier Nepal Aarde
DEEL 4 WATER
bron: Wikipedia

Noordelijk hoofdkanaal van Kasei Valles op Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA (Mars Express)

(ontbreekt)

White Park Bay, Noord-Ierland
DEEL 4 WATER
bron: Siim Sepp, www.sandatlas.org

Canali getekend door Schiaparelli
DEEL 4 WATER
bron: www.astrogeo.va.it

Perceval Lowell met de Clarck telescoop in zijn eigen sterrenwacht in arizona.
DEEL 4 WATER
bron: Wikipedia

Marsgreppels maken met een lepel
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Nanedi Valles Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA

Mangala Valles Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA

Osuga Valles Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA

Hephaestus Fossae Mars
DEEL 4 WATER
bron: ESA

Klasexperiment water zuiveren deel 1
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Klasexperiment water zuiveren deel 2
DEEL 4 WATER
bron: ESERO BE

Werking actieve kool
DEEL 4 WATER
bron: Aqualine.nl

Op schoolreis naar de maan2025-12-15T14:45:13+01:00
8 jul 2024 jul 2024

Climate Detectives lesbundels (lager onderwijs)

2025-11-26T14:55:55+01:00

 Lesmateriaal: Climate detectives 🌎🔍

✔️ Niveau: basisonderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Mens en maatschappij (mens, tijd, ruimte, bron), Wetenschappen en Techniek (Natuur, techniek), ICT, Sociale vaardigheden (samenwerking), wiskunde

✔️ Partners: UGent Volkssterrenwacht Armand Pien, ESERO Belgium

Lessenlijst 📖

Lerarenhandleiding Climate Detectives

De verschillende onderzoeksfases uitgelegd

Deze gids is bedoeld om leerkrachten te helpen leerlingen te sturen en te ondersteunen bij het plannen en uitvoeren van een zinvol onderzoek naar een klimaatprobleem en te laten zien hoe zij een verschil kunnen maken. Deze aanpak bevordert transversale vaardigheden zoals kritisch denken, samenwerking, het oplossen van reële problemen en communicatie.

PR10 Vanaf de grond en vanuit de lucht

Analyseren en begrijpen van ruimtebeelden van de planeet Aarde

In deze activiteit maken de leerlingen kennis met het idee van observatie op afstand van de aarde vanuit de ruimte. Hen wordt gevraagd foto’s van verschillende landschappen (bergen, meren, rivieren, steden, eilanden en woestijnen) die vanaf de grond zijn genomen, te vergelijken met foto’s van dezelfde plaatsen die zijn genomen door astronauten aan boord van het internationale ruimtestation, en ook met foto’s die door aardobservatiesatellieten zijn genomen. Deze bron gebruikt met name foto’s van Sentinel-1 en Sentinel-2, missies die door de ESA zijn ontwikkeld in het kader van het Copernicus-programma.

PR13 Het ijs is aan het smelten

Hoe kunnen we de effecten van smeltend ijs onderzoeken?

In deze set van vier activiteiten zullen leerlingen de gevolgen van de opwarming van de aarde en het smelten van ijs op aarde onderzoeken. Ze leren het verschil tussen landijs en zee-ijs en onderzoeken de respectievelijke effecten van het smelten van landijs en zee-ijs. Daarna zullen ze hun eigen experiment ontwerpen om te onderzoeken hoe smeltend ijs de temperatuur van de atmosfeer verandert. Tot slot leren de leerlingen meer over gletsjers en bekijken ze satellietbeelden van een gletsjer om na te gaan hoeveel die in een bepaalde periode is gesmolten.

PR45 Een jaar op aarde

De seizoenen begrijpen

Deze handleiding is bedoeld om de kennis van de leerlingen over de seizoenen te bevorderen en te vergroten, en richt zich op het basismechanisme achter de verschillende seizoenen op aarde. Het materiaal is opgedeeld in verschillende delen, zodat het onderwerp en de inhoud geleidelijk kunnen worden verworven. Het startpunt is een algemene discussie over seizoenen door te kijken naar de veranderende kleuren op aarde in de loop van een jaar. Dit wordt gevolgd door een praktische activiteit om de leerlingen de invloed van het zon-aarde systeem op de seizoenen te laten onderzoeken.

PR48 Neus hoog in de lucht

Observeren en meten van de weersomstandigheden

In deze reeks activiteiten leren de leerlingen hoe hun zintuigen en instrumenten kunnen worden gebruikt om het weer te beschrijven en te meten. Als inleidende activiteit analyseren de leerlingen plaatselijke spreekwoorden over het weer. Vervolgens zullen ze hun zintuigen gebruiken om weerwaarnemingen te doen en te leren hoe ze het weer kunnen beschrijven.

De leerlingen bouwen ook een klein meteorologisch station en voeren weermetingen uit van regen, windsnelheid en luchttemperatuur.

PR54 Weer en klimaat

Het verschil begrijpen tussen weer en klimaat

In deze reeks activiteiten leren de leerlingen het verschil tussen weer en klimaat. Ze zullen verschillende klimaatzones identificeren en hun eigen weergegevens verzamelen. Ze zullen dagelijkse en maandelijkse metingen van de luchttemperatuur analyseren en vergelijken. Ten slotte zullen ze verschillende klimaatscenario’s leren kennen en nagaan wat dit betekent voor de gemiddelde maandtemperaturen in hun gebied/land.

Climate Detectives lesbundels (lager onderwijs)2025-11-26T14:55:55+01:00
8 jul 2024 jul 2024

Moon camp workshop

2025-12-15T14:41:19+01:00

Lesmateriaal: Moon Camp workshop 🌝

Via deze les gaan de leerlingen ondervinden dat ruimtereizen niet zo simpel is en dat je met veel zaken moet rekening houden. Wat hier op Aarde evident lijkt, is op de Maan helemaal anders. Na het bekijken van video’s gaan de leerlingen zelf aan de slag met het creëren van een maanbasis. Dit doen ze door eerst een schets te maken op papier om vervolgens aan de slag te gaan met Tinkercad.

Derde graad lager, 3D ontwerp maken in Tinkercad.

✔️ Niveau: 3de graad lager onderwijs

✔️ Vakken/eindtermen: Natuur (levende en niet-levende natuur; gezondheid; milieu) , Techniek, sociale vaardigheden, Nederlands (luisteren, spreken, strategieën)

✔️ Partners: ESERO Belgium (productie lesmateriaal & lerarenvorming)

✔️ Editie: december 2023

Inhoud van de bundel 📖

  • Doel van deze cursus
  • Waarom ruimtevaart in de klas?

  • Benodigdheden
  • Stil staan bij volgende zaken

  • Brainstorm dagelijks leven op aarde
  • Brainstorm dagelijks leven op de maan
  • Animaties: leven op de maan
  • In groep: Kennis delen, kruisbestuiving
  • Per 2: Uittekenen van de maanbasis
  • In groep: Getekende maanbasissen voorstelen en herwerken
  • Per 2: De maanbasis uitwerken in Tinkercad

  • 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
    1.12. De leerlingen kunnen het verband illustreren tussen de leefgewoonten van mensen en het klimaat waarin ze leven.
  • 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
    1.13. De leerlingen kunnen tonen hoe de aarde om de eigen as draait, welk gevolg dit heeft voor het dag- en nachtritme in de eigen omgeving en hoe de aarde, de zon en de maan ten opzichte van elkaar bewegen;
  • 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
    1.16. De leerlingen kunnen met enkele voorbeelden aantonen dat energie nodig is voor het functioneren van levende en niet-levende systemen en kunnen daarvan de energiebronnen benoemen.
  • 1 Natuur – Gezondheid
    1.17. De leerlingen kunnen gezonde en ongezonde levensgewoonten in verband brengen met wat ze weten over het functioneren van het eigen lichaam.
  • 1 Natuur – Milieu
    1.23. De leerlingen tonen zich in hun gedrag bereid om in de eigen klas en school zorgvuldig om te gaan met afval, energie, papier, voedsel en water.
  • 2 Techniek – Kerncomponenten van techniek
    2.6. De leerlingen kunnen illustreren hoe technische systemen onder meer gebaseerd zijn op kennis over eigenschappen van materialen of over natuurlijke verschijnselen.
  • 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
    2.9. De leerlingen kunnen een probleem, ontstaan vanuit een behoefte, technisch oplossen door verschillende stappen van het technisch proces te doorlopen.
  • 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
    2.10. De leerlingen kunnen bepalen aan welke vereisten het technisch systeem dat ze willen gebruiken of realiseren, moet voldoen.
  • 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
    2.11. De leerlingen kunnen ideeën genereren voor een ontwerp van een technisch systeem.
  • 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
    De leerlingen kunnen keuzen maken bij het gebruiken of realiseren van een technisch systeem, rekening houdend met de behoefte, met de vereisten en met de beschikbare hulpmiddelen.
  • 1 Sociale vaardigheden – Domein Relatiewijzen
  • 1 Nederlands – Luisteren
  • 1 Nederlands – Spreken
  • 1 Nederlands – Strategieën

Downloads 👩‍🏫

Lerarenbundel

In deze bijlage kan je handleiding terugvinden van de klasactiviteit.
Je vindt er het lesverloop en bijhorende tijden terug.
De linken naar de video’s worden aangevuld met een korte samenvatting van de inhoud van de video.

Maanbasis: bouwplek

Maanbasis: indeling van de ruimtes

Maanbasis: bouwmateriaal

Maanbasis: bescherming tegen radiatie

Maanbasis: bescherming tegen meteorietenregen

Voorziening: elektriciteit

Voorziening: water

Voorziening: voedsel

Voorziening: zuurstof

Verplaatsing: lancering

Verplaatsing: reizen naar de maan

Verplaatsing: landen

Verplaatsing: reizen

Verplaatsing: Orion

Werk: communicatie

Werk: afval

Werk: robots

Werk: experimenten

Moon camp workshop2025-12-15T14:41:19+01:00
Go to Top