Op reis naar de ruimte met Fritz
Camille Verbelen2026-01-28T13:46:54+01:00
Lesmateriaal: op reis naar de ruimte met Fritz 🐵
We ontvangen elk schooljaar heel wat kinderen uit de derde kleuterklas, het eerste en tweede leerjaar, en dompelen ze onder in ons thema: de ruimte en ruimtereizen. Allemaal zijn ze betoverd door het wonder van het heelal en de ruimtevaart. Dat zette ons aan het denken: hoe kunnen we ervoor zorgen dat de magie ook in de klas blijft? Het resultaat van die denkoefening ligt hier voor u: een handleiding boordevol praktische activiteiten rond astronomie en ruimtevaart: proefjes, beweegopdrachten, opdrachten beeld en muziek,… Dit project is een ‘work-in-progress’. Er zal blijven aan gesleuteld en verfijnd worden.
Er zijn een 50-tal lessen, de gebruiker kan zelf uitkiezen welke in de klas uitgevoerd worden.
- Deel 1: Een planetenpad in je klas: Laat je kinderen op een speelse manier kennis maken met onze Zon en haar planeten en manen.
- Deel 2: Programmeren voor kinderen: Hoe bestuur je robotjes in de ruimte en op andere planeten?
- Deel 3: Raketten: Raketjes bouwen, begrijpen en lanceren op school. Het kan!
- Deel 4: Een ruimtepak : Waarom heb je een ruimtepak nodig als astronaut? En hoe werkt het?
- Deel 5: De sterrenhemel: Ontdek wat je ’s nachts aan de hemel ziet en de verhalen achter de sterrenbeelden.
Niveau: 1ste graad lager onderwijs én kleuterklas
Vakken/eindtermen: Lichamelijke opvoeding, muzische vorming, wetenschappen en techniek, ICT, Sociale vaardigheden
Partners: UGent Volkssterrenwacht Armand Pien, ESERO Belgium
Editie: eerste editie 2019, tweede editie 2021, derde editie 2024
Uitleenkoffer met klasmateriaal 🧰
Bij de UGENT Volkssterrenwacht Armand Pien (Lovelingstraat Gent) staat een koffer vol met materiaal die je kan gebruiken om de lessen met Fritz in je klas te brengen. Je kan de koffer 2 weken gratis lenen als je hem zelf ophaalt en terugbrengt.
Je kan ook aankloppen bij een van onze partners.
Reservaties, afspraken, gebruiksvoorwaarden via knoppen hieronder.
Antwerpen, Hove


Inhoud van de bundel 📖
❶ Over deze lessenreeks
❷ Over FRITZ, het ruimte-aapje
DEEL 1 : EEN PLANETENPAD IN DE KLAS
❶ Inleiding
- PL011 Maak kennis met Fritz
- PL012 Het planetenpad
- PL013 Het commandospel
- PL014 De Didactische wand
❷ De Zon
- PL021 Waarom een eclipsbril?
- PL022 Fotosynthese
- PL023 Bloemetje op zonne-energie
- PL024 Wit licht bestaat uit verschillende kleuren
- PL025 De regenboog
- PL026 Hoe werkt een zonnewijzer?
- PL027 De Zon is geen vuurbal
- PL028 Knutselopdracht Zon
❸ Mercurius
- PL031 Bewegen om de Zon
- PL032 Knutselopdracht
❹ Venus
- PL041 Atmosfeer op Venus
- PL042 Klokjeslied
- PL043 Zelf wolken maken
- PL044 Knutselopdracht
❺ Aarde
- PL051 Rotatie van de Aarde, Zon Maan
- PL052 Waarom ziet water er vanuit de ruimte blauw uit?
- PL053 Knutselopdracht
❻ MAAN
- PL061 Geen atmosfeer op de Maan
- PL062 Zwaartekracht op de Maan is minder sterk dan op Aarde
- PL063 De Maan is klein in vergelijking met de Aarde
- PL064 Maankraters
- PL065 Maanfasen
❼ Mars
- PL071 Mars en Aarde houden een wedstrijd
- PL072 Marslandschap bekijken
- PL073 Roest op Mars
- PL074 Knutselopdracht
❽ Jupiter
- PL081 Wolken op Jupiter
- PL082 Jupiter draait het snelst om zijn as
- PL083 Herken jij figuren in de wolken?
- PL084 Knutselopdracht
❾ Saturnus
- PL091 De ringen van Saturnus
- PL092 Saturnus drijft op water
- PL093 Knutselopdracht
❿ Uranus
- PL101 Horizontaal – verticaal en liggen – staand
- PL102 Knutselopdracht
⓫ Neptunus
- PL111 De lange weg naar Neptunus
- PL112 Op zoek naar Neptunus
- PL113 Knutselopdracht
⓬ De grote herhaling van het Planetenpad
- PL013 Commandospel
- PL014 Didactische wand
- PL015 Bewegingsquiz
PROGRAMMEREN MET KINDEREN
❶ Maak kennis met Fritz
❷ De grijparm van Mars InSight
❸ Hoe rijdt een Marsautootje rond op Mars?
❹ Bordspel: Perseverance zoekt zijn krater
❺ Scratch
❶ RA01 Maak kennis met Fritz.
❷ RA02 Waarom dieren in de ruimte?
❸ RA03 Kruip in de huid van Ham.
❹ RA04 Zwaartekracht en raketten?
❺ RA05 Zelf een raket lanceren.
❻ RA06 Aftellen voor de lancering.
❼ RA07 Raketten bouwen in de klas.
❶ RU01 Maak kennis met Fritz.
❷ RU02 Het ISS
❸ RU03 Ik ga op reis naar de ruimte en neem mee …
❹ RU04 Zelf de koffer maken
❺ RU05 Astronautentraining
❻ RU06 Ruimtepak van Fritz
❶ ST01 Maak kennis met Fritz.
❷ ST02 Mijn eigen sterrenhemel
❸ ST03 Westerse samenleving
❹ ST04 Sterrenbeelden prikken
❺ ST05 Wegwijs aan de noordelijke sterrenhemel
❻ ST06 De telescoop
❼ ST07 Zelf een telescoop maken
❽ STO8 Memory spel
Leerplandoelen en Eindtermen
Dit document bevat het volledige overzicht met leerplandoelen en eindtermen per les.



Climate Detectives lesbundels (lager onderwijs)
Camille Verbelen2025-11-26T14:55:55+01:00
Lesmateriaal: Climate detectives 🌎🔍
✔️ Niveau: basisonderwijs
✔️ Vakken/eindtermen: Mens en maatschappij (mens, tijd, ruimte, bron), Wetenschappen en Techniek (Natuur, techniek), ICT, Sociale vaardigheden (samenwerking), wiskunde
✔️ Partners: UGent Volkssterrenwacht Armand Pien, ESERO Belgium
Lessenlijst 📖

Lerarenhandleiding Climate Detectives
De verschillende onderzoeksfases uitgelegd
Deze gids is bedoeld om leerkrachten te helpen leerlingen te sturen en te ondersteunen bij het plannen en uitvoeren van een zinvol onderzoek naar een klimaatprobleem en te laten zien hoe zij een verschil kunnen maken. Deze aanpak bevordert transversale vaardigheden zoals kritisch denken, samenwerking, het oplossen van reële problemen en communicatie.

PR10 Vanaf de grond en vanuit de lucht
Analyseren en begrijpen van ruimtebeelden van de planeet Aarde
In deze activiteit maken de leerlingen kennis met het idee van observatie op afstand van de aarde vanuit de ruimte. Hen wordt gevraagd foto’s van verschillende landschappen (bergen, meren, rivieren, steden, eilanden en woestijnen) die vanaf de grond zijn genomen, te vergelijken met foto’s van dezelfde plaatsen die zijn genomen door astronauten aan boord van het internationale ruimtestation, en ook met foto’s die door aardobservatiesatellieten zijn genomen. Deze bron gebruikt met name foto’s van Sentinel-1 en Sentinel-2, missies die door de ESA zijn ontwikkeld in het kader van het Copernicus-programma.

PR13 Het ijs is aan het smelten
Hoe kunnen we de effecten van smeltend ijs onderzoeken?
In deze set van vier activiteiten zullen leerlingen de gevolgen van de opwarming van de aarde en het smelten van ijs op aarde onderzoeken. Ze leren het verschil tussen landijs en zee-ijs en onderzoeken de respectievelijke effecten van het smelten van landijs en zee-ijs. Daarna zullen ze hun eigen experiment ontwerpen om te onderzoeken hoe smeltend ijs de temperatuur van de atmosfeer verandert. Tot slot leren de leerlingen meer over gletsjers en bekijken ze satellietbeelden van een gletsjer om na te gaan hoeveel die in een bepaalde periode is gesmolten.

PR45 Een jaar op aarde
De seizoenen begrijpen
Deze handleiding is bedoeld om de kennis van de leerlingen over de seizoenen te bevorderen en te vergroten, en richt zich op het basismechanisme achter de verschillende seizoenen op aarde. Het materiaal is opgedeeld in verschillende delen, zodat het onderwerp en de inhoud geleidelijk kunnen worden verworven. Het startpunt is een algemene discussie over seizoenen door te kijken naar de veranderende kleuren op aarde in de loop van een jaar. Dit wordt gevolgd door een praktische activiteit om de leerlingen de invloed van het zon-aarde systeem op de seizoenen te laten onderzoeken.

PR48 Neus hoog in de lucht
Observeren en meten van de weersomstandigheden
In deze reeks activiteiten leren de leerlingen hoe hun zintuigen en instrumenten kunnen worden gebruikt om het weer te beschrijven en te meten. Als inleidende activiteit analyseren de leerlingen plaatselijke spreekwoorden over het weer. Vervolgens zullen ze hun zintuigen gebruiken om weerwaarnemingen te doen en te leren hoe ze het weer kunnen beschrijven.
De leerlingen bouwen ook een klein meteorologisch station en voeren weermetingen uit van regen, windsnelheid en luchttemperatuur.

PR54 Weer en klimaat
Het verschil begrijpen tussen weer en klimaat
In deze reeks activiteiten leren de leerlingen het verschil tussen weer en klimaat. Ze zullen verschillende klimaatzones identificeren en hun eigen weergegevens verzamelen. Ze zullen dagelijkse en maandelijkse metingen van de luchttemperatuur analyseren en vergelijken. Ten slotte zullen ze verschillende klimaatscenario’s leren kennen en nagaan wat dit betekent voor de gemiddelde maandtemperaturen in hun gebied/land.
Moon camp workshop
Camille Verbelen2025-12-15T14:41:19+01:00
Lesmateriaal: Moon Camp workshop 🌝
Via deze les gaan de leerlingen ondervinden dat ruimtereizen niet zo simpel is en dat je met veel zaken moet rekening houden. Wat hier op Aarde evident lijkt, is op de Maan helemaal anders. Na het bekijken van video’s gaan de leerlingen zelf aan de slag met het creëren van een maanbasis. Dit doen ze door eerst een schets te maken op papier om vervolgens aan de slag te gaan met Tinkercad.
Derde graad lager, 3D ontwerp maken in Tinkercad.
✔️ Niveau: 3de graad lager onderwijs
✔️ Vakken/eindtermen: Natuur (levende en niet-levende natuur; gezondheid; milieu) , Techniek, sociale vaardigheden, Nederlands (luisteren, spreken, strategieën)
✔️ Partners: ESERO Belgium (productie lesmateriaal & lerarenvorming)
✔️ Editie: december 2023
Inhoud van de bundel 📖
- Doel van deze cursus
- Waarom ruimtevaart in de klas?
- Benodigdheden
- Stil staan bij volgende zaken
- Brainstorm dagelijks leven op aarde
- Brainstorm dagelijks leven op de maan
- Animaties: leven op de maan
- In groep: Kennis delen, kruisbestuiving
- Per 2: Uittekenen van de maanbasis
- In groep: Getekende maanbasissen voorstelen en herwerken
- Per 2: De maanbasis uitwerken in Tinkercad
- 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
1.12. De leerlingen kunnen het verband illustreren tussen de leefgewoonten van mensen en het klimaat waarin ze leven. - 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
1.13. De leerlingen kunnen tonen hoe de aarde om de eigen as draait, welk gevolg dit heeft voor het dag- en nachtritme in de eigen omgeving en hoe de aarde, de zon en de maan ten opzichte van elkaar bewegen; - 1 Natuur – Levende en niet-levende natuur
1.16. De leerlingen kunnen met enkele voorbeelden aantonen dat energie nodig is voor het functioneren van levende en niet-levende systemen en kunnen daarvan de energiebronnen benoemen. - 1 Natuur – Gezondheid
1.17. De leerlingen kunnen gezonde en ongezonde levensgewoonten in verband brengen met wat ze weten over het functioneren van het eigen lichaam. - 1 Natuur – Milieu
1.23. De leerlingen tonen zich in hun gedrag bereid om in de eigen klas en school zorgvuldig om te gaan met afval, energie, papier, voedsel en water. - 2 Techniek – Kerncomponenten van techniek
2.6. De leerlingen kunnen illustreren hoe technische systemen onder meer gebaseerd zijn op kennis over eigenschappen van materialen of over natuurlijke verschijnselen. - 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
2.9. De leerlingen kunnen een probleem, ontstaan vanuit een behoefte, technisch oplossen door verschillende stappen van het technisch proces te doorlopen. - 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
2.10. De leerlingen kunnen bepalen aan welke vereisten het technisch systeem dat ze willen gebruiken of realiseren, moet voldoen. - 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
2.11. De leerlingen kunnen ideeën genereren voor een ontwerp van een technisch systeem. - 2 Techniek – Techniek als menselijke activiteit
De leerlingen kunnen keuzen maken bij het gebruiken of realiseren van een technisch systeem, rekening houdend met de behoefte, met de vereisten en met de beschikbare hulpmiddelen. - 1 Sociale vaardigheden – Domein Relatiewijzen
- 1 Nederlands – Luisteren
- 1 Nederlands – Spreken
- 1 Nederlands – Strategieën
Downloads 👩🏫

Lerarenbundel
In deze bijlage kan je handleiding terugvinden van de klasactiviteit.
Je vindt er het lesverloop en bijhorende tijden terug.
De linken naar de video’s worden aangevuld met een korte samenvatting van de inhoud van de video.
Maanbasis: bouwplek
Maanbasis: indeling van de ruimtes
Maanbasis: bouwmateriaal
Maanbasis: bescherming tegen radiatie
Maanbasis: bescherming tegen meteorietenregen
Voorziening: elektriciteit
Voorziening: water
Voorziening: voedsel
Voorziening: zuurstof
Verplaatsing: lancering
Verplaatsing: reizen naar de maan
Verplaatsing: landen
Verplaatsing: reizen
Verplaatsing: Orion
Werk: communicatie
Werk: afval
Werk: robots
Werk: experimenten
